Vitamine yi, yenn saa yi ñu koy tekki vitamine, muy tur wu ñuy wax ci wàllu dundu. Dañuy wax ci ay composé organik yu bari, muy xeetu substance organik yu nit ñi ak baayima yi soxla ngir mëna wéy di doxal seen yaram. Lu gëna bari ci ñoom mënu ñu ko defar ci yaram wi ci boppam, dañu ko wara jëlee ci ñam wi. Yenn ci ñoom kese lañu mëna defar ci yaram wi wala ñu defaree ko ci mikroo-organism yi ci mbàq yi. Dañu am solo lool ci màggug nit, ci metabolism bi, ak ci yokkuteem, te bokk nañu ci juróom benni ferñeent yi gëna am solo (glusid yi, grees yi, protein yi, mineróo yi, ferñent yi, ak ndox mi). Vitamine yi bokku ñu ci defar selul yu nit ñi wala ñu jox yaram wi doole, waaye dañu bokk ci reaction biochemique yi ci yaram wi, ba noppi yamale metabolism bi ci yaram wi. Sudee li ñuy jël ci ferñeent yi doyul, loolu dina indi jafe-jafe ci metabolism bi ci nit, loolu mooy indi wàññikug xeexkat yaram yi, ba noppi indi "ñakk ferñeent." Liy njëkka waral ñàkkum ferñent mooy ñàkka lekk lu doy ndax ñàkkum ferñent ci ñam wala ñàkka lekk lu bari.
Ñaareelu ñàkkum ferñent mooy yaram wi mënul xëcci ferñent yi, gëna soxla ferñent yi, wala yenn garab yu ko tere def ko. Vitamine yi famiy bu mag lañu, ñu xam fukki-fukki Vitamine ci jamono jii. Mën nañu leen xaaj ñaari pàcc yu mag: luy seey ci grees ak luy seey ci ndox. Vitamine yiy seey ci ndox dañuy seey ci ndox waaye duñu seey ci solvant organik yu amul polar. Ginaaw ñu xëcci ko, lu néew lay denc ci yaram wi, lu ëpp li ñuy génne ci saw bi. Vitamine yiy seey ci grees yi dañuy seey ci solvant organik yu amul polar waaye duñu seey ci ndox. Yaram wi mën na leen xëcci ñoom ak grees yi, daal di fees ci yaram wi, te du bari luñu leen di bàyyi. Vitamine bu nekk dafay am reacsioŋ yu bari, moo tax vitamine yu bari dañu am liggéey yu bari. Vitamine A, D, E, ak K ñooy ferñeent yiy seey ci grees, waaye ferñeent B ak C ferñeent lañu yuy seey ci ndox. Yenn substance yi dañuy nuru yenn ferñeent ci wàllu chimie, te mën nañu leen soppi def ay ferñeent ci ay reaksioŋ metabolik yu yomb. Substaas yooyu ñu ngi leen di woowe provitamine. Ci misaal, -karoten mën nañu ko soppi def ko Vitamine A; 7-dehydrocholesterol mën nañu ko soppi def ko vitamine D3, waaye loolu dafay laaj mbir yu bari yu jafee def ci metabolism bi. Triptophan, di benn ci asid nicotinic, mënu ñu ko jàppee ni provitamine.